Instrument (test)

CAMCOG-DS-II

---

Samenvatting

• Doelgroep

  Levensfase
  Mensen met downsyndroom en een lichte tot matige verstandelijke beperking vanaf 35 jaar

  Fase ziektebeeld

  • De CAMCOG-DS-II kun je inzetten voor een nulmeting voordat er sprake is van dementie. Hierbij breng je het oorspronkelijke functioneren van de cliënt in kaart.
  • Is er vervolgens een vermoeden van dementie of daadwerkelijk sprake van dementie, dan kun je de CAMCOG-DS-II gebruiken voor herhaalmetingen. Hierbij stel je vast op welke gebieden en in welke mate de cliënt achteruit is gegaan.

  Sector
  Gehandicaptenzorg

  Omgeving
  De CAMCOG-DS-II kun je in verschillende (rustige) settingen afnemen: op de woning of dagbestedingslocatie van de cliënt, maar bijvoorbeeld ook in een behandelkamer of kantoorruimte.

• Belangrijke informatie over de uitvoering

  Waar vind je de CAMCOG-DS-II?
  De Nederlandse versie van de CAMCOG-DS-II is nog niet beschikbaar via een uitgever of andere aanbieder.

  Wat komt in de CAMCOG-DS-II aan bod?
  De test bestaat uit 42 vragen en opdrachten, verdeeld in zes categorieën:

  • oriëntatie
  • taal
  • geheugen
  • praxis (vermogen om complexe handelingen uit te voeren)
  • executieve functies
  • perceptie

  Wie kan de interventie uitvoeren?

  • De CAMCOG-DS-II wordt afgenomen door een gedragskundige of psychodiagnostisch medewerker die geschoold is in en ervaring heeft met het afnemen van soortgelijke testen.
  • Instructies voor de afname, scoring en interpretatie van de CAMCOG-DS-II staan in de handleiding en scoringformulieren die bij de test horen.

  Kosten voor de cliënt
  Er zijn geen directe kosten voor de cliënt. Hoe de kosten voor screening of diagnostiek worden betaald, hangt ervan af of de cliënt wel of geen Wlz-indicatie heeft, en zo wel met welke leveringsvorm.

  • Wlz-indicatie, leveringsvorm modulair pakket thuis of ZZP zonder behandeling: betaald vanuit de mogelijkheid tot tijdelijke behandelaanvraag.
  • Wlz-indicatie, leveringsvorm ZZP met behandeling: hierbij is screening en diagnostiek inclusief.
  • Geen Wlz-indicatie: betaald vanuit de reguliere zorgverzekering; dit kan ten koste gaan van het eigen risico.

  Welke kennis, instructie en opleiding is er nodig?
  De CAMCOG-DS-II wordt afgenomen door een gedragskundige of psychodiagnostisch medewerker die geschoold is in en ervaring heeft met het afnemen van soortgelijke instrumenten.

  Welke technische, digitale of fysieke hulpmiddelen z?n er nodig?
  Voor de afname zijn de score- en responsformulieren, het stimulusboek en de bijhorende materialen (zoals een potlood en horloge) vereist.

  Welke samenwerking is er nodig?
  Bij de afname is samenwerking nodig tussen de gedragskundige of psychodiagnostisch medewerker en de persoon met downsyndroom.

• Houdbaarheid

  Kosten voor de organisatie

  Tijdsduur
  Afname en scoring: 45-60 minuten

  Materiaalkosten
  Onbekend. De Nederlandse versie van de CAMCOG-DS-II is nog niet beschikbaar.

  Salariskosten
  Afname en scoring: 45-60 minuten x het salaris van de persoon die de test afneemt

  Baten
  Dementie wordt bij mensen met downsyndroom vaak laat herkend. Begeleiders en familieleden weten dan niet wat er speelt en kunnen er niet adequaat op inspelen. Met een tijdige nulmeting en tijdige herhaalmetingen kun je dementie in een vroeg stadium vaststellen, waarna je de zorg en ondersteuning kunt aanpassen aan de veranderende behoeften en wensen van de cliënt.

  Zo behoudt de cliënt een zo hoog mogelijke kwaliteit van leven. Begeleiders voelen zich door de diagnose en het daarop afgestemde ondersteuningsplan meer handelingsbekwaam, wat bijdraagt aan hun werkplezier.

  Beter begrijpen

  • Door de diagnose dementie is duidelijk wat er aan de hand is. Twijfels en onzekerheden worden weggenomen.
  • Ook is bepaald (probleem)gedrag makkelijker te verklaren.

  Geïnformeerd keuzes maken
  Hoe eerder bekend is dat iemand dementie heeft, hoe eerder kan worden ingespeeld op veranderingen:

  Keuzes in begeleiding

  • Je kunt op een andere manier contact maken en op een andere manier met de cliënt omgaan.
  • Begeleiders kunnen de begeleidingsdoelen en verwachtingen ten aanzien van de cliënt bijstellen.
  • Ook kunnen ze de begeleidingsstijl aanpassen.
  • Verder kunnen ze inspelen op veranderingen in de omgang tussen de cliënt en zijn of haar medecliënten.

  Keuzes in behandeling

  • Verkeerde diagnoses en behandelingen worden voorkomen.
  • De gedragskundige of arts kan met de familie bespreken wat de dementie voor de cliënt en zijn of haar toekomstperspectief betekent.
  • Er kan worden ingespeeld op het verloop van de dementie en de risico’s die het met zich meebrengt.
  • Er kunnen gerichte keuzes worden gemaakt over (medische) behandelingen. Bijvoorbeeld over de medicatie en of bepaalde ingrepen wel of niet meer worden gedaan.
  • Ook kan alvast worden nagedacht over palliatieve zorg en het levenseinde.

  Organisatorische keuzes

  • Er kan worden gekeken of meer personele inzet nodig is.
  • Het is duidelijk dat multidisciplinaire afstemming (afstemming tussen verschillende disciplines, zoals de gedragskundige, arts en logopedist) nodig is.
  • Er kan worden gekeken of de dagbesteding en woonsituatie moeten worden aangepast.
  • Ook kan worden overwogen of verhuizen naar een gespecialiseerde woning voor mensen met dementie wenselijk of nodig is.
• Bronnen waarop de interventie is gebaseerd

  De CAMCOG-DS-II is gebaseerd op de volgende bronnen:

  • Aschenbrenner A.J., Baksh R.A., Benejam, B. et al. Markers of early changes in cognition across cohorts of adults with Down syndrome at risk of Alzheimer’s disease. Alzheimer's & Dementia, 13(1), e12184. https://doi.org/10.1002/dad2.12184
  • Ball, S.L., Holland, A.J., Huppert, F.A., Treppner, P., Watson, P. & Hon, J. (2004). The modified CAMDEX informant interview is a valid and reliable tool for use in the diagnosis of dementia in adults with Down’s syndrome. Journal of Intellectual Disability Research, 48(6), 611–620. https://doi. org/10.1111/j.1365-2788.2004.00630.x
  • Beresford-Webb, J., & Zaman, S. (2021). CAMDEX-DS-II. The Cambridge Examination for Mental Disorders of Older People with Down Syndrome and Others with Intellectual Disabilities - Manual (2e druk). Pavilion Publishing and Media Ltd.
  • Huppert, F.A., Jorm, A.F., Brayne, C., Girling, D.M., Barkley, C., Beardsall, L. & Paykel, E.S. (1996). Psychometric properties of the CAMCOG and its efficacy in the diagnosis of dementia. Aging, Neuropsychology, and Cognition, 3(3), 201–214. https://doi.org/10.1080/13825589608256624
  • Ivain, P., Baksh, A., Saini, F., Idris, M., Tamayo-Elizalde, M., Wells, J., Benejam, B., Loosli, S.V., Sandkühler, K., Wlasich, E., Wagemann, O., Levin, J., Martet, D., Sacco, S., Falquero, S., Clert, M., Rebillat, A.S., Khoo, W.M., Smith, M.A., … Strydom, A. (2025). Validation of the CAMCOG-DS-II, a neuropsychological test battery for Alzheimer’s disease in people with Down syndrome. A Horizon 21 European Down syndrome Consortium study. Alzheimer’s & Dementia, 21(3), e70071. https://doi.org/10.1002/alz.70071
  • Roth, M., Huppert, F., Mountjoy, C. & Tym, E. (1999). CAMDEX-R. The Revised Cambridge Examination for Mental Disorders of the Elderly (2e druk). Cambridge University Press.
  • Uijl-Blijenberg, A.H.E., Urbanus, B. & Van Wijck, R. (2015). De CAMDEX-DS. Een onderzoek naar een nieuw diagnostisch instrument voor het vaststellen van dementie bij mensen met een verstandelijke beperking. Nederlands Tijdschrift voor de Zorg aan mensen met een verstandelijke beperking (NTZ), 41(4), 283–299.
• Bewijs dat de interventie werkt

  Er is bewijs dat de interventie werkt. Dit bewijs is gebaseerd op onderzoekskennis en praktijkkennis.

  Ontwikkeling en validiteit 
  De CAMCOG-DS-II is een nieuwe?versie van de CAMCOG-DS, die zelf is afgeleid van de CAMCOG voor mensen zonder verstandelijke beperking. De test is specifiek aangepast voor mensen met downsyndroom?omdat reguliere cognitieve tests vaak onvoldoende aansluiten bij hun cognitieve niveau. De ontwikkeling van de CAMCOG-DS-II vond plaats binnen een internationaal expertconsortium (Horizon 21). Bestaande items werden geëvalueerd op bruikbaarheid, culturele toepasbaarheid en haalbaarheid voor mensen met een verstandelijke beperking. Items die verouderd, te moeilijk of onvoldoende sensitief waren, werden aangepast of vervangen. Daarnaast werden nieuwe items toegevoegd, met name gericht op geheugen en executieve functies. 

  Internationaal en nationaal wetenschappelijk onderzoek toont aan dat de CAMCOG-DS-II cognitieve verschillen tussen groepen (met en zonder dementie) kan onderscheiden en samenhang vertoont met andere gevalideerde tests. Het bewijs is gebaseerd op zowel onderzoekskennis (validatiestudies) als praktijkkennis (toepassing in klinische settings). Het bewijs heeft betrekking op volwassenen met downsyndroom met een lichte tot matige verstandelijke beperking. Voor mensen met een (zeer) ernstige verstandelijke beperking is de test minder geschikt. De validiteit van de CAMCOG-DS-II is onderzocht in zowel een internationale als Nederlandse studie (zie de tabel).

  

  Internationale studie (N=223; Ivain et al., 2025) 
  De CAMCOG-DS-II laat zien: 

  • Goede constructvaliditeit, blijkend uit significante correlaties met andere cognitieve tests (o.a. geheugen- en praxismetingen). 
  • Goede onderscheidende validiteit: de test maakt onderscheid tussen mensen met en zonder Alzheimerdementie en tussen verschillende stadia (cognitief stabiel, prodromaal en dementie). 

  Nederlandse studie (N=49; Van der Schrier et al., 2025) 
  Hieruit blijkt dat: 

  • Onderscheid kan worden gemaakt tussen mensen met downsyndroom zonder dementie en met dementie, met name op de subschalen oriëntatie, taal, geheugen en executieve functies. 
  • De CAMCOG-DS-II een waardevolle aanvulling is op bestaande (indirecte) vragenlijsten. 
  • De concurrente validiteit goed is: er werden significante correlaties gevonden met de Visuele associatietest (VAT-A; r ≈ 0,76), wat wijst op een sterke samenhang tussen deze twee?instrumenten. 

  Betrouwbaarheid 

  Interbeoordelaarsbetrouwbaarheid 
  In de Nederlandse studie werd de interbeoordelaarsbetrouwbaarheid bepaald door twee beoordelaars onafhankelijk dezelfde afnames te laten scoren. Voor de totaalscore varieerde de overeenkomst: 36% exacte overeenkomst (0 punten verschil); 91% maximaal 2 punten verschil. Voor de subschalen (1 punt verschil toegestaan) lag de overeenkomst tussen 82?en 100%. Dit wijst op een voldoende consistente scoring tussen beoordelaars. 

  Test-hertestbetrouwbaarheid 
  In de internationale validatiestudie werd de test-hertestbetrouwbaarheid onderzocht: 

  • Voor de totaalscore van de CAMCOG-DS-II werd een ICC van 0,83 gevonden. 
  • Voor de subschalen varieerde de?ICC van?0,44 tot 0,87. 

  Dit duidt overwegend op een goede stabiliteit van de test over de tijd. 

  Interne consistentie 
  De interne consistentie van de CAMCOG-DS-II werd?in zowel de Nederlandse als internationale studie onderzocht: 

  • Nederlandse studie: 
  • Cronbachs alfa totaal: 0,93 (excellent) 
  • Cronbachs alfa subschalen: variërend van 0,72 tot 0,85 (acceptabel tot goed) 
  • Internationale studie: 
  • Cronbachs alfa totaal: 0,95 (excellent) 
  • Cronbachs alfa subschalen: 0,77 tot 0,86 

  Dit laat zien dat de items binnen de test consistent hetzelfde construct (cognitief functioneren) meten. 

  Conclusie 
  De CAMCOG-DS-II is een wetenschappelijk onderbouwde cognitieve test met: 

  • Goede validiteit (construct, concurrent en onderscheidend vermogen) 
  • Goede tot excellente betrouwbaarheid (interne consistentie en test-hertest) 
  • Voldoende interbeoordelaarsbetrouwbaarheid 

  De test vormt hiermee een waardevolle aanvulling op bestaande instrumenten voor dementiediagnostiek bij mensen met downsyndroom, met name als direct meetinstrument naast vragenlijsten voor informanten. Tegelijkertijd is vervolgonderzoek nodig, met name longitudinaal, om de meerwaarde op individueel niveau verder te onderbouwen. Daarnaast geldt dat de diagnose dementie niet op basis van één instrument kan worden gesteld. Een zorgvuldige, multidisciplinaire diagnostische aanpak blijft noodzakelijk, waarbij cognitieve testen (zoals de CAMCOG-DS-II) worden gecombineerd met observaties, heteroanamnese en somatisch onderzoek.

• Duurzaamheid

  Er is geen informatie over de CAMCOG-DS-II met betrekking tot duurzaamheid.